Balkon ve bahçeyi kışa hazırlamanın sonbahar takvimi

Balkon ve bahçe, yazın en çok kullanılan ama sonbaharda en çabuk unutulan alanlardır. Havalar serinleyince kapı kapanır, saksılar kaderine terk edilir ve ilkbaharda karşılaşılan manzara genellikle ölmüş bitkiler ve çatlamış saksılardan ibaret olur. Oysa sonbahar, bahçe için bir kapanış değil bir hazırlık mevsimidir. Birkaç hafta sonuna yayılan işler, hem mevcut bitkileri kışa sağlam sokar hem de bahar için zemin hazırlar.

Önce dürüst bir sayım

Sezon sonunda yapılacak ilk iş, elinizde ne olduğunu görmektir. Yazlık tek yıllık bitkiler dönemini tamamlamıştır ve kışı çıkarmaları beklenmez; bunları söküp toprağı boşaltmak doğrudur. Çok yıllık bitkiler, çalılar ve küçük ağaçlar ise kalacaktır ve asıl ilgiyi onlar hak eder.

Her bitkiye bakarken üç şeye dikkat edin: kök bölgesinde tıkanma var mı, gövdede hastalık ya da zararlı izi görünüyor mu, saksı bitkinin bu yılki boyuna hâlâ yetiyor mu. Hastalıklı yaprak ve dalları bu dönemde temizlemek, sporların kışı toprakta geçirip baharda tekrar ortaya çıkmasını azaltır. Toplanan hastalıklı bitki artıkları kompostoya değil çöpe gitmelidir.

Toprak ve saksılar

Bir sezon boyunca sulanan saksı toprağı sıkışır ve besinini büyük ölçüde yitirir. Sonbaharda toprağın üst kısmını gevşetmek ve birkaç santimlik yeni bir kat eklemek, bitkinin kışa daha dirençli girmesini sağlar. Bu dönemde yoğun gübre vermek ise doğru değildir; gübre yeni ve narin sürgünleri teşvik eder, o sürgünler de ilk soğukta zarar görür.

Boşalan saksıları kaldırmadan önce içini boşaltıp yıkamak, gelecek yıl hastalık taşınmasını engeller. Toprak saksılar dona karşı hassastır; içindeki nem donduğunda genleşir ve saksıyı çatlatır. Bu yüzden terracotta kaplar ya kışın kuru ve korunaklı bir yere alınmalı ya da tamamen boşaltılıp ters çevrilmelidir.

Kışı dışarıda geçirecekler

Balkonda kalacak bitkiler için en büyük tehlike soğuğun kendisi değil, kök bölgesinin donmasıdır. Toprakta yetişen bir bitkinin kökleri, çevresindeki toprak kütlesi sayesinde korunur. Saksıdaki bir bitkinin kökleri ise her yönden soğuk havaya açıktır. Bu yüzden saksıları duvara yakın, rüzgâr almayan bir köşede toplamak ve saksının etrafını hava alan bir malzemeyle sarmak fark yaratır.

Saksıları doğrudan zemine değil, birkaç santim yükselten ayaklar ya da tahta parçaları üzerine oturtmak da önemlidir. Böylece yağmur suyu altta birikmez ve drenaj deliği tıkanmaz. Kışın en yaygın bitki ölüm sebebi soğuk değil, kökün sürekli su içinde kalmasıdır.

Sulamayı azaltmak

Sonbaharda bitkilerin büyümesi yavaşlar, buharlaşma azalır ve su ihtiyacı belirgin şekilde düşer. Yaz alışkanlığıyla sulamaya devam etmek, kök çürümesinin en kısa yoludur. Toprağın üst iki üç santimi kuruduğunda sulamak yeterlidir. Kışın sulama, ayda birkaç kez ve mümkünse günün ılık saatlerinde yapılmalıdır; akşam verilen su gece donarak köke zarar verebilir.

Bahar için bugünden atılan adımlar

Sonbaharın en keyifli tarafı, ilkbaharın hazırlığının bu mevsimde yapılmasıdır. Lale, sümbül, nergis gibi soğanlı bitkiler toprak henüz tamamen soğumadan dikilir ve kışı toprak altında geçirerek baharda ilk çiçek açanlar olur. Soğanları sivri uçları yukarı bakacak şekilde, kendi boylarının yaklaşık üç katı derinliğe dikmek genel kuraldır.

Bu dönem aynı zamanda alet bakımı için de uygundur. Makas, kürek ve el aletlerini temizleyip kurulamak, ardından metal yüzeylerine ince bir yağ sürmek, ilkbaharda paslanmış aletlerle karşılaşmayı önler. Budama makasının ağzını bilemek de aynı listeye girer.

Son olarak, bu yılın notlarını bir kenara yazın. Hangi bitki nerede iyi büyüdü, hangisi güneşten yandı, hangi köşe hep rüzgâr aldı? Bir sonraki sezonda bu notlar, en pahalı bahçe kitabından daha faydalı olur; çünkü sizin balkonunuzu anlatır.

Kapalı alana alınan bitkiler için de birkaç kural vardır. Kalorifer yakınına konan saksılar hızla kurur ve yapraklar kenarlarından sararır; bu yüzden bitkileri ısıtıcıdan uzak, ışık alan bir noktaya yerleştirmek gerekir. Kışın iç mekân havası kuruduğu için yaprakları ara sıra nemli bir bezle silmek hem tozu alır hem de bitkiyi rahatlatır. Dışarıdan içeri alınan saksıları birkaç gün diğer bitkilerden ayrı tutmak ise, toprakla birlikte gelen zararlıların eve yayılmasını önleyen basit bir tedbirdir.